Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tarafından açıklanan verilere göre, ayçiçek yağı, çikolata, makarna, bisküvi ve gofret gibi temel gıda ürünlerini kapsayan hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve mamulleri sektörü, 2023 yılının ilk beş ayında toplamda 4,8 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdi. Geçen yılın aynı dönemine kıyasla miktar bazında ihracat %15,5 oranında azalmışken, birim fiyatlardaki artış sayesinde, dolar bazında sadece %7,1’lik bir düşüş kaydedildi. Sektörde en fazla ihracat yapılan ürün, %16,8 artış göstererek 551,3 milyon dolara ulaşan ayçiçek yağı oldu. Çikolata ve kakao bazlı ürünler ise %20,2’lik bir düşüşle 419,5 milyon dolara gerileyerek ikinci sırada yer aldı. Makarna ve tatlı bisküvi ile gofret ithalatı da 400 milyon dolara ulaştı. Bu dönemde Irak pazarındaki %28’lik düşüş ile Orta Doğu pazarında genel olarak %13,8’lik bir gerileme gözlemlendi. İran’a yapılan ihracatta ise %34,6 artışla 147,1 milyon dolara ulaşılması, Türkiye’nin toplam hububat sektörü ihracatında bu ülkenin önemli bir konumda olduğunu gösterdi.
Mayıs Ayındaki Sınırlamalar ve Global Rekabet
Mayıs ayında yaşanan takvimsel eksiklikler, ihracat performansını olumsuz etkiledi. TİM Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mamulleri Sektör Kurulu Başkanı Nihat Uysallı, gıda sanayinin uluslararası alandaki rekabet gücü ve pazar esnekliği konularında önemli vurgular yaptı. Küresel pazarların hareketli fiyatlarına ve maliyetlere dikkat çeken Uysallı, “Bu süreç içinde sektörde yaşanan daralmayı, global emtia fiyatlarındaki dalgalanmaların bir sonucu olarak değerlendirmek gerekir.” ifadelerini kullandı. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine atıfta bulunarak, unlu mamuller başta olmak üzere ana ihraç kalemlerinin girdi maliyetlerinin artış gösterdiğine işaret etti. Bitkisel yağlar gibi bazı ürünlerde ise fiyat düşüşleri yaşandığını belirten Uysallı, bu tür dalgalanmaların ihracatçıların rekabetçi fiyat oluşturmasını zorlaştırdığını ifade etti. Yüksek maliyetlerle birlikte gelen belirsizliklerin, gıda sanayisinin dinamikliğini zedelemediği vurgusu da dikkat çekti.
Tarımda Yükselen Rekorlar ve Güçlü Stratejiler
TİM Başkanı Nihat Uysallı, sektörün en büyük gücünün bu yıl tarımsal üretimde yaşanan tarihî veriler olduğunu ileri sürdü. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tahminleri doğrultusunda buğdayda %26,7, kırmızı mercimekte %54,1 ve ayçiçeğinde %16,2’lik bir artış göze çarpmaktadır. Bu yüksek rekolte öngörüleri, un, makarna ve bakliyat sanayii için kritik yedekler sağlayacaktır. Yaşanan hasat döneminin dar bir takvime sıkışmasının olası arz-talep dengesizliklerine karşı, Toprak Mahsulleri Ofisi'nin proaktif bir alım stratejisi geliştirmesi, iç piyasa istikrarı için önemli bir faktör olmuştur. Uysallı, “Yüksek standartlardaki işlenmiş gıda ürünlerimiz ile dünya ticaretindeki konumumuzu güçlendirmeye devam edeceğiz.” şeklinde konuştu. Kamu ve özel sektörün işbirliği ile bu süreçlerin aşılabileceğine değinen Uysallı, gıda sanayiinin karşılaştığı zorlukları aşmak için güçlü bir plan ve organizasyon sürecinin gerekliliğini vurguladı.
