Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM), bu yılın ilk alt aylık döneminde ayçiçek yağı, makarna ve buğday ununun yanı sıra çikolata ve diğer çeşitli gıda ürünlerini içeren hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve ürünleri kategorisinde 5,8 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdi. Miktar bazında, önceki yılın aynı dönemine oranla bir düşüş gözlemlenirken, birim fiyatlarındaki artış sayesinde değer açısından gerileme yüzdesi yalnızca %3,7 olarak belirlendi. Ayçiçek yağı, bir önceki yılın aynı döneminde %20,1 artış göstererek 663,9 milyon dolarlık ihracat rakamına ulaşarak sektörün en yüksek çıkışını kaydetti. İkinci sırada ise çikolata ve kakao ürünleri, %19’luk gerileme ile 500,7 milyon dolar ihracat yaparak yer aldı. Bunun yanında, Irak pazarındaki 701,9 milyon dolarlık ihracat düşüşü, Orta Doğu pazarındaki genel ihracatı da olumsuz etkiledi.
Gıda Sektöründe Fırsatlar ve Zorluklar
Jeopolitik sorunlar, iklim değişiklikleri ve artan maliyetler, bu yıl ilk altı ay boyunca küresel gıda ticaretini derinden etkilemiş durumda. TİM Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mamulleri Sektör Kurulu Başkanı Nihat Uysallı, bu koşullar altında gıda ticaretinin geçirdiği dönüşüm hakkında değerlendirmelerde bulundu. Uysallı, Hürmüz Boğazı'ndaki gerginliklerin azalmasının, gıda ticareti üzerindeki acute krizi kötüsü olduğunu ancak bunun beraberinde yeni zorlukların ve dengesizliklerin de devam ettiğini ifade etti. Özellikle, tarımsal üretimdeki girdi maliyetleri ve iklimsel belirsizlikler, tedarik zincirinin esnekliğini zorlamaya devam ediyor. Uysallı, bu durumun gıda üretiminde risk oranını artırdığını ve bu çalkantılı dönemin henüz sona ermediğini vurguladı.
Üretimde Yüksek Hacim ve İnovasyon
Türkiye, yüksek yerli üretim potansiyeli ile riskleri yönetmeyi başardığını ifade eden Uysallı, reyva ve azotlu gübre ihracatındaki artışlarla birlikte lojistik baskının hafiflediğine dikkat çekti. Karadeniz bölgesinde meydana gelen hasat ilerlemesi, buğday fiyatları üzerinde %4,4 oranında bir düşüşe yol açtı. Ancak, bu durumun tarımsal maliyetlerin genelinde bir gevşeme sağladığını söylemek için henüz erken olduğunu belirtti. Özellikle, küresel gübre fiyatlarındaki %35’lik artışların etkisi, üreticilerin maliyet baskılarını tam anlamıyla hafifletecek gibi görünmüyor. Uysallı, dünya genelinde süregiden kuraklık krizlerinin, tahıl ve pirinç üretimindeki beklentileri aşağı yönlü etkilediğini, dolayısıyla tedarik zincirinin sürdürülebilirliği için çekirdek inovasyonların öneminin her zamankinden fazla olduğunu vurguladı.
Yeni Pazar Stratejileri ve Fonksiyonel Gıda
Uysallı, Türkiye’nin tarımsal üretim gücünü artırmak adına fonksiyonel gıda segmentlerine odaklanmanın önemini de vurguladı. Özellikle, iklim değişikliği nedeniyle hasat dönemlerinin daraldığı bir süreçten geçildiğini belirterek, Türkiye’nin bu durumu yüksek rekolte ile avantaja çevirdiğini ifade etti. Toprak Mahsulleri Ofisi’nin büyük çaplı alım stratejileri sayesinde iç piyasa istikrarının sağlandığını belirten Uysallı, 2026/27 sezonundaki dış alım stratejilerinin un ve makarna üretimindeki hammadde ihtiyaçlarını karşılamak üzerine odaklanacağını dile getirdi. Uysallı, bu stratejilerin yanında, yükselen dünya piyasasında makarna, bisküvi gibi yüksek değere sahip ürünlerin ihracatına daha fazla önem verileceğini belirtti. Türkiye’nin gıda arz güvenliğinde vazgeçilmez bir merkez haline gelmesine yönelik çözümler geliştirmeye devam edeceklerini sözlerine ekledi.
